خبرگزاری آریا -عباس عراقچی، فرزند یک تاجر فرش اصفهانی، شیوه مذاکره تهران را به چانهزنی در بازار تشبیه میکند؛ رویکردی که به گفتۀ او «صبر و زمان بسیار» میطلبد. اما این دیپلمات کهنهکار در آستانۀ مهمترین مذاکرات دوران حرفهای خود، شاید دیگر آنقدرها هم وقت نداشته باشد؛ چرا که دونالد ترامپ با تهدید حمله نظامی، ساعت شنی را روی میز گذاشته است.
به گزارش آریا، عراقچی که از سال 2024 سکان وزارت خارجه را در دست گرفته، نقشی کلیدی در مذاکرات منجر به توافق هستهای 2015 داشت؛ همان توافقی که ترامپ در 2018 از آن خارج شد. منابع آگاه میگویند او از اعتماد کامل رهبر انقلاب برخوردار است و یکی از قدرتمندترین وزرای خارجه تاریخ جمهوری اسلامی به شمار میرود.
عراقچی در کتاب «قدرت مذاکره» که سال 2024 منتشر شد، سبک مذاکرات ایرانی را «روش بازاری» خوانده؛ «چانهزنی مداوم و خستگیناپذیر». او حتی مهارت مادرش در داد و ستد را در پانوشت کتاب یادآور شده، اما هشدار داده که افراط در چانهزنی هم خطرناک است: «وقتی در آفتاب سوزان یخ میفروشی، چانهزنیِ بیش از حد یعنی ورشکستگی محض.»
سالشمار یک دیپلمات
عراقچی متولد 1341 تهران، در 17 سالگی شاهد پیروزی انقلاب اسلامی بود و آن شور و شوق جوانان آن روزگار را از نزدیک لمس کرد. او پس از سقوط رژیم شاه، راهی جبهههای جنگ ایران و عراق شد و در سالهای 1359 تا 1367 در سپاه پاسداران جنگید.
پس از پایان جنگ، در سال 1368 به وزارت خارجه پیوست و سفارت ایران در هلسینکی (1378-1382) و توکیو (1386-1390) را بر عهده گرفت. او دکترای سیاست از دانشگاه کنت بریتانیا دارد و از سال 1392 معاون وزیر خارجه شد.
از مذاکرات سخت تا کتابها
عراقچی در مذاکرات هستهای دهه گذشته به چهرهای شناختهشده تبدیل شد. دیپلماتهای غربی او را جدی، فنی و بیپرده توصیف میکنند. او در دوران ریاست جمهوری جو بایدن نیز تلاش کرد توافق 2015 را احیا کند، اما آن مذاکرات ناکام ماند. با روی کار آمدن دولت جدید در ایران، او به دبیری مجمع راهبردی سیاست خارجی منصوب شد؛ نهادی که مستقیماً به رهبری مشورت میدهد.
عراقچی اهل مطالعه و نوشتن است. کتاب «تاریخ شفاهی مذاکرات هستهای» روایتی از فراز و نشیبهای آن سالهاست. او در این کتاب هم بر صبوری تأکید کرده و هم به مخالفان داخلی هشدار داده که با «شعار و هیاهو» نمیتوان کشور را اداره کرد.
«دوست دارید بمب بسازیم؟»
در مذاکرات جاری، عراقچی با ترکیبی از فشار و دیپلماسی روبهروست. ترامپ در سخنرانی اخیر خود گفت: «آنها میخواهند توافق کنند اما کلمات جادویی را به زبان نمیآورند: هرگز سلاح هستهای نخواهیم ساخت.» ایران اما همواره تأکید کرده که به دنبال سلاح اتمی نیست.
عراقچی در پاسخ به پرسش خبرنگار سیبیاس نیوز که آیا ایران بمب هستهای میسازد، پرسید: «به نظر شما چنین کاری میکنیم؟ فکر میکنید درست است؟» او سپس اضافه کرد: «ما دنبال سلاح اتمی نیستیم.»
چهرهای در سایه، اما در متن قدرت
یک مقام ارشد ایرانی که خواست نامش فاش نشود، عراقچی را شخصیتی «مذهبی و معتقد به مبانی انقلاب» توصیف میکند که با همه جریانهای سیاسی رابطه خوبی دارد. او میگوید: «عراقچی از اختلافات سیاسی و درگیریهای داخلی فاصله گرفته و روابط نزدیکی با رهبری و سپاه دارد.»
با این حال، به نظر میرسد که این دیپلمات کهنهکار اکنون در آزمونی دشوار قرار دارد؛ آزمونی که نتیجه آن نه فقط آینده برنامه هستهای ایران، که معادلات کل خاورمیانه را رقم خواهد زد. خود او در یکی از یادداشتهایش نوشته: «دیپلماسی مثل شمشیر دو لبه است؛ اگر خوب به کار گرفته شود، پیروزی میآورد و اگر نه، شکست.»