خبرگزاری آریا -چهارسو، قلب تپنده بازار موبایل ایران، این روزها بیش از آنکه شبیه یک مرکز تجاری باشد، به نگارخانهای از کرکرههای پایینکشیده شده شباهت دارد. فروشندگان پشت ویترینهای پر از کالا نشستهاند و به جای حسابکتاب، به آمد و شد نادر رهگذران چشم دوختهاند. یکی از قدیمیهای بازار میگوید: «از روزی که این بازار افتتاح شد، تا حالا اینقدر خلوت نبوده. بعضی روزها به جز خودمان فروشندهها، کسی اینجا نمیآید.»
این روایت تلخ، تصویری واقعی از وضعیت بازار تلفن همراه ایران است؛ بازاری که در ماههای اخیر وارد یکی از طولانیترین و عمیقترین دورههای رکود خود شده است. رکودی که ریشه در افزایش قیمت دلار دارد، اما با عواملی مانند کاهش قدرت خرید، محدودیتهای وارداتی، بخشنامههای متناقض و بیثباتی اقتصادی چنان گره خورده که گریز از آن را برای فعالان این صنف تقریباً غیرممکن کرده است.
آمارهایی که هشدار میدهند
سازمان گمرک ایران در تازهترین گزارش خود اعلام کرده که در 10 ماهه امسال، هفت میلیون و 498 هزار دستگاه تلفن همراه به کشور وارد شده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، 15 درصد کاهش در تعداد و 21 درصد افت در ارزش داشته است. این آمار، تنها نوک کوه یخ است. رئیس کمیسیون تخصصی موبایل اتاق اصناف ایران وضعیت را اینطور توصیف میکند: «هیچ خرید و فروشی و حتی خدماتی در حوزه تلفن همراه صورت نمیگیرد.»
رئیس انجمن موبایل ایران نیز این وضعیت را «نامعمول» خوانده و هشدار داده که رکود فعلی دیگر یک افت مقطعی نیست، بلکه به بحرانی ساختاری تبدیل شده است.
معمای بازار: نه فروشنده میفروشد، نه خریدار میخرد
یکی از عجیبترین پدیدههای این روزهای بازار موبایل، رفتار دوگانه فروشندگان است. از یک سو، بسیاری از آنها ترجیح میدهند کرکره مغازه را پایین بکشند و از فروش دست بکشند. دلیل این انتخاب عجیب اما روشن است: با رشد نرخ ارز، کالاهای انبارشده خود به خود گرانتر میشوند و تعطیلی مغازه، هزینههای جاری را نیز متوقف میکند. به بیان سادهتر، فروشنده با نبستن مغازه، ضرر میکند و با بستن آن، سود!
از سوی دیگر، رفتار خریداران نیز دگرگون شده است. بسیاری از آنها به سمت گوشیهای دستدوم، بازسازیشده یا مدلهای ارزانقیمت روی آوردهاند. این تغییر الگوی مصرف در آمارها هم دیده میشود. طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، حدود 80 درصد گوشیهای فعال در ایران قیمتی زیر 300 دلار دارند. در این میان، گوشیهای زیر 150 دلار 41 درصد بازار را در اختیار دارند و سهم گوشیهای بالای 600 دلار تنها 9 درصد است.
دلار؛ اژدهای همیشه بیدار بازار موبایل
اگر بخواهیم یک عامل را به عنوان عامل اصلی این بحران معرفی کنیم، بدون تردید آن عامل «نوسانات ارزی» است. فروشندگان امروز قیمتها را بر مبنای نرخ لحظهای دلار اعلام میکنند و اعتبار پیشفاکتورها به کمتر از یک ساعت رسیده است. تغییر در نرخ محاسبه ارز برای گوشیهای مسافری، هزینه واردات برخی مدلها را تا حدود 30 میلیون تومان افزایش داده است.
نتیجه این وضعیت، جهش قیمتی باورنکردنی در بهمن ماه بوده است؛ رشدی بین 30 تا 50 درصدی که سیر تورمی بازار را به خوبی نشان میدهد.
از پرچمدار تا میانرده؛ همه در آتش تورم میسوزند
نگاهی به قیمتهای امروز بازار نشان میدهد که تورم نهتنها گوشیهای لوکس، که حتی مدلهای اقتصادی را نیز در کام خود فرو برده است:
آیفون 17 پرو مکس با حافظه 256 گیگابایت: 320 تا 340 میلیون تومان
گلکسی اس25 اولترا: نزدیک به 200 میلیون تومان
گلکسی زد فول7: 295 میلیون تومان
شیائومی اولترا 15: 215 میلیون تومان
پیورا 80 هوآوی: 226 میلیون تومان
اما شاید تلخترین بخش ماجرا، وضعیت گوشیهای میانردهای است که تا ماههای قبل در توان اقتصادی بخشی از جامعه قرار داشتند. سامسونگ A55 و A56 که تا چند ماه پیش در محدوده 30 تا 35 میلیون تومان بودند، اکنون از مرز 45 میلیون تومان عبور کردهاند. این یعنی حتی خرید گوشی میانرده هم برای بسیاری از خانوادهها به رویایی دستنیافتنی تبدیل شده است.
بازار دستدوم هم در امان نماند
شاید تصور کنید با این وضعیت، بازار گوشیهای دستدوم رونق گرفته باشد، اما واقعیت چیز دیگری است. تورم چنان همهگیر شده که حتی قیمت گوشیهای کارکرده نیز جهش داشته و خرید آنها نیز از توان بسیاری از مردم خارج شده است. به عبارت دیگر، امروز برای خرید یک گوشی دستدوم هم باید سرمایه قابل توجهی داشت.
آینده مبهم؛ کسبوکارها در آستانه تعطیلی
شاید نگرانکنندهترین بخش این گزارش، چشمانداز آینده باشد. فعالان بازار از موج تعطیلی کسبوکارها در ماههای نخست سال آینده خبر میدهند. برخی مغازهداران تأیید میکنند که قصدی برای تمدید اجاره مغازههای خود ندارند و به فکر تغییر شغل افتادهاند.
اعتراضات دیماه فعالان بازار موبایل که به تعطیلی بازارها انجامید، نقطه عطفی در این بحران بود. آن اعتراضات، فریاد بلندی بود که بیثباتی اقتصادی را محکوم میکرد. اما به نظر میرسد این فریادها نهتنها به جایی نرسید، که خود نشانهای از عمق بحران بود.
بازار موبایل در انتظار بهار یا زمستانی سختتر؟
واژهای که در گفتههای همه فعالان و تحلیلگران بازار تکرار میشود، «ثبات» است. ثباتی که نهتنها به بازار موبایل، که به ثبات در بازار ارز و اقتصاد کلان گره خورده است. تا زمانی که این ثبات به دست نیاید، بازار موبایل ایران در سراشیبی سقوط باقی خواهد ماند.
بازاری که در آستانه شب عید باید در اوج رونق باشد، امروز به آستانه تعطیلی رسیده است. بازاری که روزگاری نهچندان دور، ویترین پررونق تجارت و فناوری بود، امروز به نگارخانهای از کرکرههای پایینکشیده شده تبدیل شده است. و این پایان ماجرا نیست. کارشناسان هشدار میدهند که ادامه محدودیتهای وارداتی و نوسانات ارزی، حتی بازار رسمی را کوچکتر خواهد کرد و راه را برای بازارهای موازی و قاچاق هموارتر میسازد.
در این میان، تنها یک چیز روشن است: تا زمانی که اقتصاد ایران از این وضعیت بیثباتی خارج نشود، بازار موبایل نیز در حسرت روزهای خوش گذشته خواهد ماند. روزهایی که شاید دیگر هیچگاه بازنگردند.